Leren is verplicht. Maar krijg je dan ook werk?

Natuurlijk vraag ik bij de officiële opening van het vmbo-schooljaar even of de leerlingen zelf weten wie Winkler Prins was. Zij zitten immers op de Rijksscholengemeenschap Winkler Prins in Veendam. Peinzende blikken. En dan roept een meisje spontaan: ‘Ja, een encyclopedie!’. 

Foto: Wim van de Pol

Dat had ik niet gedacht! Dat middelbare scholieren anno 2017 nog zouden weten dat kennis in mijn jeugd in 25 kloeke delen in je boekenkast stond. Maar als ze het ergens nog weten, is het op Winkler Prins…

Verplicht naar school?

Ik leg uit dat ik de gegevens over Anthony Winkler Prins zelf ook heb moeten opzoeken. Op Wikipedia. Bij gebrek aan Grote Winkler Prins! Hij zorgde er in 1866 voor dat er in Veendam een middelbare school kwam. Het was voor die tijd een erg bijzondere school. Het was niet één school, maar een verzameling van allerlei soorten onderwijs. Er was een zogeheten hogere burgerschool, zo noemde je dat toen. Er was ook een Latijnse school, een school voor onderwijzers en onderwijzeressen, een zeevaartschool en een school die opleidde voor de handel en industrie. Voor iedereen wat, dus, op zijn of haar niveau. En zo werkt deze school nog steeds.

Anthony Winkler Prins vond schoolplicht, zoals het toen heette, maar niets. Een leerling moet een school uit zichzelf, vrijwillig, bezoeken. Ouders straffen als ze hun kinderen niet naar school stuurden, daar zag hij niets in. Vrijheid, persoonlijke vrijheid, vond hij erg belangrijk. Prins dacht, dat als je de ouders maar zou uitleggen hoe belangrijk school is, dat iedereen dan wel zou komen. En dat is misschien niet zo gek. Want in die tijd werkten kinderen al op heel jonge leeftijd op het land. Of maakten ze lange dagen in de fabriek, als school er voor hun niet in zat.

Toegeven aan verleidingen

Kinderarbeid is inmiddels al ruim een eeuw verboden in Nederland. En we kennen ook al weer jaren zoiets als leerplicht. Die leerplicht zegt dat je tot je zestiende naar school moet. Ik vraag aan de leerlingen wat ze zouden doen als er geen leerplicht was. Waren ze dan thuis aan het gamen? Speelden ze FiFa, Call of Duty of Grand Car Theft? Waren ze op Instagram bezig? Aan het vloggen of snapchatten? Ik ken de electronische verleidingen van mijn eigen kinderen. Dat er wel iets leukers is dan leren, is van alle tijden. En dat geldt denk ik voor alle scholieren. Of je nu op Winkler Prins zit, aan de Hanzehogeschool studeert, op het Alfa College, Noorderpoort of het Eemsdelta-College. Waar het om gaat, is dat je net genoeg toegeeft aan die verleidingen. Maar ondertussen wel elk jaar overgaat en uiteindelijk je diploma haalt. 

Waarom een diploma? Dat weten de Veendamse scholieren wel. Want een diploma is je toegangskaartje om aan werk te komen. En wie werk heeft, krijgt elke maand salaris. Daar kun je je boodschappen mee doen. Een auto of een huis kopen. Op vakantie gaan. 

Sommige leerlingen hebben al een baantje. De een steekt asperges. De ander zit achter de kassa. Maar voor veel mensen is het in Oost-Groningen best moeilijk om werk te krijgen. Deze streek kent veel werklozen. Meer in elk geval, dan in de rest van Nederland. Sommige Oost-Groningers hebben nog nooit werk gehad. Ze hoeven ’s ochtends niet op tijd op te staan. Er is geen collega of baas die op ze wacht. Als je geen werk hebt, weet je na een tijdje niet meer of het nu maandag of donderdag is. Dan heb bij de supermarkt eigenlijk altijd te weinig geld. En de laatste dagen van de maand al helemaal. Het klinkt dus wel leuk: niet werken. Altijd vakantie. Maar er zijn meer nadelen dan voordelen.

Leerplicht? En krijg je dan ook werk?

Toch is het gek. Je wordt verplicht om naar school te gaan. Maar daarna is niemand verplicht om je ook aan werk te helpen. Bedrijven niet. Scholen niet. De gemeente niet. Als je geen werk kunt vinden, krijg je een uitkering. Daarvoor moet je echt wel een paar dingen doen. Maar werk is het niet. Gek eigenlijk, als je bedenkt dat werk zelfs als grondrecht in de Grondwet staat! 

Ik zou vinden dat het anders moet. Dat we dat beter moeten organiseren. Opscheppen over je werk vind ik een mensenrecht. En dat begint met werk. Ik zou willen dat we er samen voor zorgen dat wie de school verlaat, hoe dan ook aan het werk komt. Al is het tijdelijk. En maar voor halve dagen. En ookal betaalt het niet super. We kunnen wat je zelf verdient altijd aanvullen. Maar als de overheid onderwijs verplicht, moet dat wel leiden tot werk. Anders had je net zo goed dat potje FiFa kunnen kiezen!

Ik komt nog even terug op Winkler Prins. Hij geloofde dat iedereen kon leren. Iedereen op zijn manier en op zijn niveau. Op de school, die naar hem is vernoemd, kun je daarom terecht voor alle vormen van voortgezet onderwijs. Zo kun je precies datgene gaan doen waar je goed in bent en waar je verder in wilt komen.

Een dikke duim voor het vmbo

Elk jaar is er in september veel aandacht voor de start van de universiteiten. Je ziet vaak foto’s in de krant van de opening van het academisch jaar. Om te laten zien dat in de maatschappij álle leerlingen en álle niveaus even belangrijk zijn, is mijn voorganger Max van den Berg begonnen met elk jaar het vmbo-schooljaar officieel te openen. Ik ga daar graag mee door. Want vmbo’ers zijn de vakmensen van de toekomst. Want wie repareert dan mijn kapotte verwarming? Onze vaatwasser, die ineens de keuken onder water zet? Wie knipt mijn te lange haar? Wie verzorgt ons als we ziek of oud zijn? Dat zijn de mensen die een goede beroepsopleiding hebben gehad. Die op het vmbo en het mbo hebben gezeten.  

Twee leerlingen hebben een kleitablet gemaakt waarin ik mijn vuist mag duwen, met een opgestoken duim. Ze helpen me er bij. En duwen mijn hand een beetje aan. Een dikke duim voor het vmbo. En voor de leerlingen van Winkler Prins.
Ik voel me vereerd dat ik vandaag hun schooljaar officieel mag openen. Ik hoop dat het een goed schooljaar wordt. Waarin ze dingen leren die ze leuk en uitdagend vinden. En die hen voorbereiden op mooi werk, het liefst hier in Oost-Groningen.  

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *