Noorderlicht: prachtig!


De wethouder was verhinderd. Daarom mocht ik een bus vol fotografen verwelkomen, voorafgaande aan de opening van Noorderlicht, waar hun werk hangt. Ik hield een haastig geïmproviseerd Engels toespraakje. Daarna werd het leuk.

Foto’s van Wanda Tuerlinckx

Ik raakte in gesprek met Wanda Tuerlinckx, een Belgische fotografe. Zij vertelde me dat ze robots fotografeert. Japanse robots die opvallend sterk lijken op echte mensen. Ze neemt al haar foto’s met ‘Eduard’, een negentiende-eeuwse camera die een ouderwets soort foto’s maakt. Ze fotografeert de robots dus in de stijl van onze betovergrootvaders. Tuerlinckx vertelde me dat in de begintijd van de fotografie de fotograaf geen kunstenaar was, maar een wetenschapper. Iemand die serieuze studie had gemaakt van lenzen en chemie. Iemand waar mensen ontzag voor hadden. En dat kon je zien aan de foto’s.

Fotografie als wetenschap

Nog altijd wordt er gediscussieerd over de vraag wie wanneer de fotografie uitvond. Maar laten we het er voor het gemak van de mooie ronde getallen op houden, dat het dit jaar precies 180 jaar geleden gebeurde. Want in 1837 lukte het Louis Daguerre om een beeld vast te leggen op een verzilverde koperen plaat. Naast zilver en koper kwam er ook kwik en jodium aan te pas. Ik ben onvoldoende chemisch onderlegd om uit te leggen hoe het zat. Maar dat hoeft niet, want we zijn het stadium van zilver, koper, kwik en jodium al lang voorbij. Kijk eens hoe de uitvinding van Daguerre zich heeft ontwikkeld.

Als er iets is wat mensen miljoenen keren per dag doen, dan is het wel foto’s maken. Met dank aan de opkomst van de mobiele telefoon maakt iedereen foto’s. Fotograferen is, zeker voor veel scholieren en studenten, bijna zo normaal als ademhalen.

De wereldtop in Groningen

Dat is goed nieuws. Hoe breder de basis wordt van fotografie, hoe hoger de top. Een flink deel van die top kunnen we vanaf vandaag hier zien op de nieuwe Noorderlicht-manifestatie. Het is elke keer weer fantastisch dat de wereldtop gewoon hier in Groningen is.

Ik denk dat het goed is om daarbij de naam van Ton Broekhuis met enige warmte te noemen. Hij was de man van het eerste uur. En hij bleef de drijvende kracht die samen met curator Wim Melis Noorderlicht naar een hoog niveau bracht. En die Noorderlicht langs heel wat klippen heeft geleid. Want wat moet je er hard voor werken om een kunstinstelling in de benen te houden! Dat geldt nog steeds. Want de structurele rijkssubsidie is verminderd en alleen dankzij een incidenteel bedrag uit het Mondriaan Fonds is Noorderlicht nu gered. Het gevecht gaat door. Kees van der Meiden, de opvolger van Ton, kan zijn borst natmaken!

Het gevecht is de moeite waard. Natuurlijk, Naarden heeft ook een fotofestival, zoals Arles in Frankrijk dat ook heeft. Maar wij hebben Noorderlicht. En dat wij moeten we trouwens breed opvatten. Noorderlicht wordt steeds meer Noordelijk. Ook in Friesland en Drenthe. Dat is mooi, omdat het de kans biedt meer mensen bloot te stellen aan de kwaliteit van Noorderlicht. Volgend jaar is Leeuwarden onze culturele hoofdstad. En dat plaatst ook Noorderlicht in een ander licht.

Trefzeker

Al is er natuurlijk maar één A-kerk, een toplocatie midden in de stad. De locatie is goed gekozen. De kerk doet de foto’s goed. Wat opvalt aan Noorderlicht is sowieso de trefzekerheid. Noorderlicht agendeert. Hier zijn de tentoonstellingen over onderwerpen die pas jaren later hoog op de agenda komen. Ik denk bijvoorbeeld aan de twee edities die de titels Land en Metropolis kregen.
Twee tentoonstellingen waarin fotografen allerlei facetten van het onderwerp urbanisatie en globalisering en de gevolgen daarvan lieten zien. Eenmaal met de stad en eenmaal met het platteland als basis. Dat zie je vaak: dat kunst de voorhoede vormt van ontwikkelingen in de samenleving.
En misschien heeft Noorderlicht met NUCLEUS wel weer zo’n thema te pakken. Want het kan best eens zo zijn, dat communicatie over wetenschap nog te weinig gebruik maakt van fotografie. Niet voor niets luidt immers het cliché dat één beeld meer zegt dat duizend woorden.

Kunst en wetenschap

De gelijkenis tussen kunstenaars en wetenschappers is in een aantal opzichten treffend. Het gaat over talent en doorzettingsvermogen. Inspiratie en transpiratie. En een belangrijke gelijkenis is natuurlijk, dat zij allebei te maken hebben met een groeiend woud aan regels en formulieren om hun projecten gefinancierd te krijgen…

We noemen dat deftig de maatschappelijke verantwoording van de kunstenaar en de wetenschapper. En die verantwoording mag er ook zeker zijn. Maar de vorm is vaak zo weinig stimulerend. Voor kunst en wetenschap. Het mag wel een beetje liefderijker.

Dus de bureaucratische ‘inbedding’ is ook een overeenkomst. Maar ik vind het leuker om hier de creativiteit te benoemen als overeenkomst tussen kunst en wetenschap. Onderzoekers, net als kunstenaars, moeten het hebben van de gedurfde invalshoek, van hun gang buiten de gebaande paden, van een open blik, van de dwarsverbanden, van de grillige geest, van het gesprek met een gelijkgestemde, van iemand die in je gelooft, van iemand die net dat woordje zegt, waardoor het opeens lukt.
Als je het zo beziet, ligt het thema van de Noorderlicht-manifestatie ongelooflijk voor de hand. De vraag ‘waarom heeft niemand dit eerder bedacht’ geeft aan dat we raak zitten.

Een ontdekkingstocht

Ik ben bijvoorbeeld benieuwd hoe het project van fotograaf Jos Jansen met Ben Feringa uitpakt, de chemicus hier aan de Rijksuniversiteit die de Nobelprijs voor de Scheikunde kreeg.
Of de foto’s van wetenschappers die geselecteerd zijn om in 2030 mee te doen aan de allereerste kolonie mensen op Mars. Mensen die een enkele reis Mars ambiëren. Dat klinkt extreem, maar het is vergelijkbaar met mensen die een eeuw geleden emigreerden. Ze nemen voorgoed afscheid om zich op een onbekende plek te vestigen. Ik vind het een spannend en controversieel thema.
Deze fotomanifestatie zelf is ook een ontdekkingstocht. Niet alleen hier op deze hoofdtentoonstelling in de A-kerk. Maar ook in Eelde en Assen. Als ik een tentoonstelling uitloop, stel ik mezelf meestal de vraag: wat vond je nou het mooiste? En het indrukwekkendste? Of het grappigste? Meestal weet ik het antwoord niet. Maar door die vragen blijft een kunstwerk vaak nog lang op mijn netvlies staan. Ik wens iedere bezoeker van Noorderlicht die ervaring toe. 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *