Dwalen door de stad


Onderweg terug uit Den Haag, vanmiddag, bespreek ik met Arthur, ´mijn´ chauffeur, de rest van het dagprogramma. ‘De boekpresentatie van de Open Hof, in de Lutherse kerk, red ik wel lopend.´ Hij corrigeert me: ‘Nee, het is in het Heerenhuis aan de Spilsluizen.’ Dat is een andere kant op, maar ook niet meer dan tien minuten lopen vanaf het provinciehuis. Klokslag vijf uur ben er. Ik kijk naar mijn agenda. Daar zie ik het huisnummer: vijf. Dus het is niet bij het grand café naast de Open Hof, maar bij het opvangcentrum zelf. Er brandt licht. Ik bel aan. En nog eens. Maar niemand doet open.

Foto: Peter Wassing, DvhN

Foto: Peter Wassing, DvhN

Ik bel mijn secretaresse. Die is er gelukkig nog. ‘Kun je even opzoeken waar het wél is?’, vraag ik een beetje gejaagd. Terwijl zij zoekt, vraag ik bij de buren of het daar misschien toch is. De man achter de bar ontkent alles. En nee, hij weet ook niet waar het dan is. Toch maar naar de Lutherse kerk. En met ferme pas loop ik de stad weer in. Waar is het ook weer? Haddingestraat toch? De andere kant van de binnenstad. Als ik bijna bij de kerk ben, vind ik een sms’je van mijn secretaresse: ‘Het is in de Doopsgezinde kerk in de Oude Ebbingestraat.’ Ik keer me op de hakken om. Maar er is geen redden meer aan, ik ben veel te laat en mis een groot deel van het programma.

De schade valt eigenlijk nog mee. Want pas aan het eind van het programma hoef ik het jubileumboek ‘Verhalen van de straat’ in ontvangst te nemen. Ik bedank voor het boek en vertel de aanwezigen hoe het komt dat ik zo laat ben. Verdwaald in eigen stad. Op de verkeerde weg geholpen door een misverstand in mijn agenda. En door misverstanden in mijn eigen geheugen. Maar als het mij al overkomt, met al die ondersteuning en in een stad die ik zo goed ken… Hoe makkelijk verdwalen anderen dan?

Verhalen van de straat – en hun tien geboden

Annemarie van der Vegt is pastor bij de Open Hof. Ze schetst in het boek ‘Verhalen van de straat – en hun tien geboden’ het leven van de mensen die bij het Open Hof aankloppen. Vooral het tweede deel bevat rauwe verhalen over hoe mensen dakloos, verslaafd of in de schulden zijn geraakt. Van der Vegt schetst hoe de stad, het decor dat elke lezer kent, ook het toneel is van de dakloze.

“Hij heeft geen huis van waaruit hij de stad in trekt. Hij heeft geen dak boven zijn hoofd dat hem droog houdt, geen muren die hem beschermen, geen deur die hij achter zich dicht kan trekken. Buiten is er geen privé. Niets is van hem. De openbare ruimte is van iedereen. Meer nog van iedereen dan van hem. De dakloze leeft in een wereld die hij niet de zijne mag noemen. De stad is voor het winkelend publiek, voor de studenten, voor wie naar het werk gaat, voor een ontmoeting, voor de toerist. De stad is er voor wie er iets te zoeken heeft.”

Schrijnend is hoe de overheid (regelgeving, hulpverleners) mensen met een schuld nog dieper de ellende in drukt. Van der Vegt merkt op dat zorg voor dak- en thuislozen vaak een vorm van mislukte jeugdzorg is. Uit onderzoek blijkt dat een liefdeloze opvoeding met gebrek aan structuur, duidelijke grenzen en bevestiging grote schade aanricht. Op latere leeftijd zijn soms wel 40 tot 80 hulpverleners nodig om twee (om wat voor reden dan ook) falende ouders te vervangen.

Het boek geeft aan hoe makkelijk hulp verlenen kan zijn. Luisteren, iemand echt even zien staan in plaats van met snel langslopen. Maar ook hoe moeilijk: mensen zijn vaak murw, of te verslaafd, of te veel patiënt en daardoor te grillig om zichzelf te laten helpen.

Te ingewikkeld

De Nationale ombudsman schreef een paar jaar geleden een zorgelijk rapport. Zeven van de tien mensen die een boete kregen van hun uitkeringsinstantie, hadden zich gewoon vergist. En het Sociaal en cultureel planbureau vertelt ons dat zo’n twee miljoen mensen domweg niet slim genoeg zijn om mee te komen in onze ingewikkelde samenleving. Ze hebben problemen met alledaagse dingen: de OV-chipkaart, thuisbankieren en contact met instanties. Het is voor hen al snel te moeilijk. En soms loopt het dan goed mis.

Natuurlijk moeten we proberen mensen te helpen en regels uitleggen. Maar dat is niet het hele verhaal. Onbegrijpelijke wetgeving kun je niet simpel uitleggen. Steeds opnieuw worden eenvoudige gedachten (toeslagen, armoedebeleid, kostendelers) veel te ingewikkeld uitgewerkt. Mensen moeten naar verschillende loketten om hun inkomen bij elkaar te harken. Verschillende overheidsinstanties gebruiken verschillende definities voor hetzelfde begrip. Een ‘partner’ voor de fiscus is nog geen partner voor de sociale dienst. Maar al die complexiteit is geen natuurverschijnsel. Het is met de beste bedoelingen door mensen gemaakt. En als ingewikkeldheid leidt tot onrecht, is eenvoud een opdracht.

Seconds from disaster

Want ongelukken blijven niet uit. National Geographic Channel zond vroeger de Amerikaanse serie ‘Seconds from Disaster’ uit. Daarin werden bekende rampen geanalyseerd. De conclusie was onveranderlijk dezelfde: de ramp kon alleen gebeuren door een hele reeks van gebeurtenissen. Er ging iets kapot. En nog iets. Toen deed iemand deed iets fout. Een ander lette niet op de waarschuwingssignalen. Al die dingen afzonderlijk hadden nooit een ramp veroorzaakt, maar de opeenstapeling deed het wel.

Zo zie ik dakloosheid ook. Dakloosheid deugt niet. Verblijf op straat is slecht voor een mens. En meestal is het te voorkomen. Maar kwetsbare mensen raakten verdwaald. En instanties die hen hadden moeten helpen, grepen niet in. Buren en bekenden zagen niks. En hulpverleners werkten langs elkaar heen. En zo kwam het tot een ontslag uit een psychiatrisch ziekenhuis, zonder nazorg. Of tot een huisuitzetting zonder perspectief. Of ging iemand zwerven, zonder dat iemand het door had.

Ik dat we dakloosheid meestal kunnen voorkomen. En in bijna alle andere gevallen kunnen we het verhelpen. We zijn echt in staat om mensen die verdwaald zijn de weg te wijzen en soms stevig bij de hand te nemen. We kunnen zwervers, verslaafden, zware psychiatrisch patiënten een beter leven bieden dan de straat.

Maar het veertigjarige bestaan van de Open Hof en de vele verhalen van de straat spreken een andere taal. Verhalen over een harde wereld. Verhalen over onverschilligheid. En over een onbarmhartige werkelijkheid, waarin de Open Hof enige barmhartigheid probeert te brengen.

Eén gedachte over “Dwalen door de stad”

  1. Een mooi betoog, let op je medemens is voor iedereen en maakt Je zelf rijker.
    Er valt een hoop te leren van mensen die niet het patroon van “ normaal” leven bewandelen

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *