Een bofkont die aan de bak moet

Vandaag is voor iedereen in de raadszaal van Midden-Groningen een bijzondere dag. Voor de leden van de gemeenteraad die vandaag voor de tweede keer een voorzitter mogen installeren. Deze keer iemand die ze zelf mochten uitkiezen. Voor de leden van het college die daarmee een nieuwe voorzitter krijgen. En zeker ook Heleen en Adriaan Hoogendoorn en hun familie en vrienden. Zij maken mee dat ‘hun’ Adriaan burgemeester wordt van de tweede gemeente van de provincie Groningen.

Maar laat ik met mezelf beginnen. Adriaan Hoogendoorn markeert een bijzonder punt in mijn bestaan als commissaris van de Koning. Ruim twee jaar bekleed ik dat ambt. En ik heb inmiddels tien keer een waarnemend burgemeester benoemd. Adriaans voorganger, Rein Munniksma, zelfs twee keer! En hij was al waarnemer voordat ik daarmee begon. Wisselbekers mag je na drie keer houden. En bij tijdelijke banen heb je al na twee keer vast werk. Het siert Rein dat hij zich zo soepel liet ontslaan!

Tien waarnemers, dat komt door de herindelingsoperatie die in volle gang is. Als een gemeente zelfstandig nog maar beperkt houdbaar is, is dat logisch. Maar de installatie van een burgemeester die – zoals het hoort – door de Kroon is benoemd, heb ik tot nu toe niet meegemaakt. Hoogendoorn is mijn eerste! Dat maakt de dag ook voor mij bijzonder en feestelijk.

Dat deze feestelijke dag nog voor de zomervakantie plaatsvindt, komt door de snelheid van de gemeenteraad. De griffier heeft de wind er onder! En zodoende stelde de gemeenteraad al anderhalve maand na de geboorte van de gemeente Midden-Groningen een profielschets vast.

Een bijzonder ambt

De gemeenteraad werkte snel én zorgvuldig aan de profielschets. Toch was niet te voorkomen dat ook deze profielschets spanningen bevatte. Want die spanningen zitten in het ambt. Moet je nou verbinden of kordaat handelen? Moet je visionair zijn of ruimte geven? Het staat er allemaal in!

Arno Korsten, hoogleraar bestuurskunde in Maastricht, schreef een essay onder de titel ‘Tien geboden voor burgemeesters’. Hij vroeg tien burgemeesters om hun ‘tien geboden’. Aan het eind vatte hij samen: ‘Alles wat tot inhoudelijke brille, borstklopperij, egotripperij of opzwepend gedrag kan leiden, is uitgebannen uit de lijstjes met geboden.’ Geen woord over visionair of ‘inspirerend leiderschap’.

Het beste van drie werelden: eerst geselecteerd, dan democratisch gekozen en tenslotte door de Koning benoemd.

Korstens ideale burgemeesters zijn ‘procesgericht, onafhankelijk, integer, degelijk, evenwichtig en communicatief.’ Burgemeesters moeten snel kunnen schakelen en ‘de temperatuur’ op vergaderingen en andere bijeenkomsten aanvoelen. Burgemeesters zijn volgens Korsten ‘realisten, meer dan idealisten.’

Die sterke omgevingsgerichtheid wordt mede veroorzaakt door het bestaande bestel. Wie burgemeester wordt, heeft drie keer prijs: hij wordt voorzitter van de raad en van het college en eigenstandig bestuursorgaan van de gemeente. Het beste van drie werelden: Hij wordt eerst geselecteerd, dan democratisch gekozen en tenslotte door de Koning benoemd.

Een paradoxaal effect

De rest krijg je er gratis bij. Boegbeeld, ambassadeur, gezicht van de gemeente. Maar de baas word je niet. Je schept ruimte en faciliteert de lokale democratie.  Juist die rol, de rustige bevorderaar van het algemeen belang – wel bestuurlijk, niet politiek – wordt enorm gewaardeerd aan burgemeesters.

Door die verkiezing zouden veel van de gewaardeerde eigenschappen van de huidige burgemeester verloren gaan.

Mensen zouden graag bereid zijn om zo’n functionaris te kiezen. Maar paradoxaal genoeg zouden door die verkiezing veel van de gewaardeerde eigenschappen van de huidige burgemeester verloren gaan. Wie immers de burgemeestersverkiezingen wint, wordt de machtigste politicus van de gemeente. Het oer-Nederlandse schikken en plooien, wordt gevormd door de wederzijdse afhankelijkheid in het bestaande stelsel.

Op dit moment maakt de Eerste Kamer zich op om de benoemingswijze van de burgemeester uit de Grondwet te halen. Thorbecke schreef al over de vraag of de benoeming in de Grondwet moest staan, dus de discussie bestaat al een tijdje. Maar feit is dat de grondwetswijziging de deur open zet voor een verandering van de aanstelling bij gewone wet. Het is echt te hopen dat de wetgever straks goed nadenkt over de gevolgen voor het gemeentebestuur als geheel. En met alle respect: ik ben daar niet gerust op.

Een opmerkelijke gemeente

Midden-Groningen is nog maar een half jaar oud, maar het gebied draagt de traditie van eeuwen. Het is het gebied van veenarbeiders en scheepsbouwers. Het is de streek waar W.A. Scholten zijn aardappelmeelfabriek begon. Het is de omgeving waar op het land van Boer Boon in Kolham de gasbel werd aangeboord die Nederland een ongekende welvaart bracht.

En het is het gebied waar Overschild het nationale symbool werd van het verdriet dat daar weer het gevolg van was. Het is de geboortestreek van supervrouwen als Marianne Timmer en Aletta Jacobs. Het is landelijk en stedelijk tegelijk. Wie een doorsnede zoekt van Groningen, kan terecht in de gemeente die het middelpunt van de provincie in haar naam verankerd heeft.

Het is de geboortestreek van supervrouwen als Marianne Timmer en Aletta Jacobs.

Wie ambitie zoekt, kan ook terecht in Midden-Groningen. De drie gemeentebesturen die later één gemeente zouden vormen, legden de lat hoog voor hun opvolgers. Ze willen een sterke, wederkerige relatie met inwoners en hun organisaties. Een gemeente die ondersteunt waar dat nodig is, maar uit de weg gaat, als ze hindert. De gemeente als bondgenoot van haar bewoners.

Adriaan Hoogendoorn was een bondgenoot van bewoners in het verzet tegen de laagvliegroutes vanaf Lelystad Airport. Hij heeft laten zien dat je je als burgemeester kunt verbinden met bezorgde bewoners en met hen kunt samenwerken. En hij wist de weg naar Den Haag te vinden. De tip van zijn voorganger, Rein Munniksma, om zich vaak in Den Haag te laten zien, is bij Adriaan niet aan dovemansoren gericht.

De opgaven zijn fors. Of het nu gaat om de effecten van mijnbouw (gas én zout) die een bom hebben gelegd onder het vertrouwen in de overheid. Of over de vergrijzing die nieuwe uitdagingen schept voor de leefbaarheid van steden en dorpen. Of over de werkloosheid en over de tweedeling tussen arm en rijk, hoog- en laagopgeleid. Er is veel te doen. De economie trekt aan. Nu moet het gebeuren.

Wie hier burgemeester mag worden, is een bofkont. Maar wel een bofkont die aan de bak moet.

De nieuwe burgemeesters heeft voorlopig werk genoeg. Hij niet alléén. Maar hij óók. Wie hier burgemeester mag worden, is een bofkont. Maar wel een bofkont die aan de bak moet. Volle bak, in wielertermen.

Een opvallende keuze

Elke burgemeestersbenoeming gaat gepaard met lijstjes. Wie zouden er solliciteren? Wie maken er een kans? Ik denk dat in Oldebroek én in Midden-Groningen verrast is gereageerd toen bekend werd dat Hoogendoorn naar Midden-Groningen zou gaan.

In Oldebroek wisten ze nog dat hij in 2017 was herbenoemd. Maar een kroonbenoeming duurt niet voor eeuwig. In Midden-Groningen moesten ze hem nog leren kennen. De commissaris van de Koning en de vertrouwenscommissie spraken met een stevige, verstandige en toegewijde bestuurder. Iemand die een grote ervaring meebrengt in het openbaar bestuur. Iemand die zichzelf is en die veel te bieden heeft. Iemand die een aanwinst is voor het openbaar bestuur in onze provincie. En iemand die houdt van wielrennen, iets wat me persoonlijk sterk aanspreekt. Welkom dus in het Groninger Landschap. Een wijde blik verruimt het denken!

Maar eerst neem ik hem ten overstaan van de raad de eed af. Pas daarna kan hij worden geïnstalleerd als burgemeester

Wie de moeite neemt om te luisteren naar wat hij zegt in de media, hoort een sterk en consistent verhaal. In 2011 zei Adriaan Hoogendoorn bij zijn aantreden in Oldebroek dat hij niet graag op de winkel past. Dat herhaalde hij toen de lokale omroep in Oldebroek vroeg naar de reden van zijn vertrek. Mocht je een uitdaging zoeken, dan kom je die hier tegen.

Heleen en Adriaan zijn in hun leven al herhaaldelijk verhuisd. Nederland is klein en overal mooi. En ver weg bestaat niet in ons land. Ik ben blij dat ik hen mag verwelkomen in onze provincie. En dat Adriaan hier onderdeel uitmaakt van de regionale bestuurders. We gaan elkaar veel zien. Ik verheug me daar op. Maar eerst neem ik hem ten overstaan van de raad de eed af. Pas daarna kan hij worden geïnstalleerd als burgemeester van de gemeente Midden-Groningen.

Eén gedachte over “Een bofkont die aan de bak moet”

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *