Liberaal Zwaargewicht

Dit moment hing al een tijdje in de lucht. De biografie van oud-commissaris van de Koningin Vonhoff, die ‘Liberaal Zwaargewicht’ als titel heeft, is al enige tijd geleden verschenen. We deden een poging om aandacht te besteden aan het boek in aanwezigheid van Mevrouw Vonhoff. Uiteindelijk bleek dat te belastend. Maar het is nooit te laat om er in onze Staten aandacht aan te schenken. Dat deed ik tijdens de Statenvergadering van gisteren.

Vonhoff op de omslag van zijn biografie

Passanten

Niemand van de huidige Statenleden heeft de heer Vonhoff als voorzitter meegemaakt. En een kleine steekproef onder medewerkers in onze provinciale organisatie leert dat slechts een enkeling onder hen de heer Vonhoff heeft meegemaakt – in het begin van zijn loopbaan. Commissarissen, gedeputeerden, Statenleden: slechts incidenten in de geschiedenis van Groningen.

Zo hard gaat het dus. Want de heer Vonhoff was van december 1980 tot juni 1996 hier commissaris van de Koningin. Een lange periode, die inmiddels meer dan 22 jaar achter ons ligt. Dat stemt tot bescheidenheid. We zijn allemaal passanten, die de wereld doorgeven aan volgende generaties.

Commissarissen, gedeputeerden, Statenleden: slechts incidenten in de geschiedenis van Groningen.

Het is misschien opgevallen dat ik het heb over ‘de heer Vonhoff’. Dat is een knipoog naar Vonhoff zelf, die hechtte aan omgangsvormen. Je kon het inhoudelijk nog zo oneens zijn met elkaar: je bleef wel beleefd en hield je aan de etiquette. Na afloop van een verhit debat moest je samen een glas kunnen drinken.

Politiek als professie…

In ‘Liberaal zwaargewicht’ komt dit aspect vaak naar voren. De heer Vonhoff blonk misschien niet altijd uit in het luisteren naar anderen. Maar hij bleef een heer, behandelde iedereen met respect en stelde zich als commissaris, maar eerder ook als burgemeester van Utrecht, het liefst als een wijze vader op: boven de kinderen staan, met iedereen het beste voor hebben en oog hebben voor een oplossing waar iedereen mee kon leven.

Ik ben dan ook benieuwd wat Vonhoff zou vinden van de aanbevelingen van zijn pupil Johan Remkes

Dat laatste was een belangrijk uitgangspunt. Vonhoff heeft zich vaak uitgesproken tegen het referendum als middel om inwoners meer bij de besluitvorming te betrekken. Dat deed hij in zijn eigen partij, de VVD. Maar ook in het publieke debat over het openbaar bestuur, Politiek is te belangrijk en ook te complex, stelde Vonhoff, om voor te leggen aan de inwoners in één samenvattende vraag met maar twee mogelijke uitkomsten: ja of nee. Ik ben dan ook benieuwd wat Vonhoff zou vinden van de aanbevelingen van zijn pupil Johan Remkes, die vorige week het licht zagen.

Vonhoff beschouwde politiek als een vak, een echt métier. Een ambacht dat in goede en veilige handen is bij verkozen vertegenwoordigers. Vonhoff zag vooral de schoonheid van het compromis, als hij dat compromis een slotstuk van een besluitvormingsproces noemde waar iedereen zich in kon vinden.

Links liberaal

Wie ‘Liberaal zwaargewicht’ leest, komt verrassende dingen tegen. Ik vond het verrassend dat de jonge Henk Vonhoff, 16 jaar oud, aanwezig was bij de oprichting van de VVD. Toen al begon het verbond tussen Vonhoff en zijn partij. Een verbond dat een leven lang duurde. Nog op zijn ziekbed in 2010 had Vonhoff contact met partijgenoten in Den Haag. Ze wilden zijn visie horen op de kabinetsformatie. Moeten we een regering vormen met steun van de PVV?

dat partijgenoten hem liever op afstand hielden, daar in dat verre Groningen

Vonhoff noemde zich links-liberaal. Hij zag een rol voor de overheid op het gebied van onderwijs, veiligheid en wat ik maar even noem ‘het omzien naar mensen voor wie het tegenzit’. Elk individu moet zich naar eigen mogelijkheden kunnen ontplooien en zich verzekerd weten van een overheid die ‘levert’.

In zekere zin was Vonhoff een voorbereider van de komst van het Paarse kabinet. Vonhoff was immers een van de krachten achter het zogeheten Des Indes-overleg tussen D66, VVD en de PvdA die op gezette tijden politieke ontwikkelingen besprak. Ik vermoed dat Vonhoff zeer in zijn nopjes was met de komst van Paars. Ook al was zijn rol op de achtergrond en werd hij geen lid van het kabinet. De biograaf vermoedt dat partijgenoten hem liever op afstand hielden, daar in dat verre Groningen.

Trekken en sleuren

Daar in dat verre Groningen hadden ze hem nodig. Vonhoff heeft lopen trekken en sleuren om Den Haag ervan te doordringen dat ook hier inwoners van Nederland wonen die recht hebben op een stukje van de welvaart. Het waren de tijden dat PTT-medewerkers actie voerden met de leus: ‘Ze kunnen ons beter vermoorden dan deporteren naar het Noorden’. Over genuanceerd gesproken… De geschiedenis vermeldt niet of ze er gele hesjes bij droegen. Maar Vonhoff zette door. Ook al maakte hij zich er niet populair mee bij partijgenoten zoals voormalig minister Smit-Kroes.

‘Ze kunnen ons beter vermoorden dan deporteren naar het Noorden’.

Al met al ontstaat het beeld van een groot man, letterlijk en figuurlijk. Een man met een enorm uithoudingsvermogen. Die waarschijnlijk in elke zaal in Nederland mensen heeft toegesproken. Die een fabelachtig taalvermogen bezat, dat zich soms uitte in ter plekke bedachte limericks. Hij citeerde vaak Nederlandse poëzie. En schreef zelf ook gedichten, al waren die volgens de Groninger dichter Jean Pierre Rawie onder de maat.

Het was ook Vonhoff, naar verluidt, die de leus ‘Er gaat niets boven Groningen’ bedacht. Ook na 30 jaar nog altijd een ijzersterke ingeving. Of de mythe klopt, weet niemand. Maar een goed verhaal moet je niet kapot checken.

Mevrouw Vonhoff

Diederick Slijkerman, de schrijver van de biografie – hij signeert tijdens de lunchpauze –  maakt aannemelijk dat Vonhoff maar naar twee personen luisterde. Naar twee vrouwen, om precies te zijn. De ene vrouw was de Koningin, de andere mevrouw Vonhoff. En mevrouw Vonhoff koos er duidelijk voor om meer te zijn dan ‘de vrouw van’. Zij had een eigen carrière en zat jarenlang voor de VVD in de Eerste Kamer. We hadden haar er vandaag graag bij gehad. Maar het moet wel kunnen.

De leden van Provinciale Staten krijgen vandaag allemaal een exemplaar van ‘Liberaal Zwaargewicht’. Omdat het nooit te laat is voor een fraaie duik in de geschiedenis. De geschiedenis van een leven dat 16 jaren lang inspiratie bood voor de verhalen van Groningen.

2 gedachten over “Liberaal Zwaargewicht”

  1. Als voormalig medewerker van Provinciale Waterstaat, afdeling Milieuhygiëne, kan ik me Vonhoff nog goed herinneren. Zijn persoonlijkheid, zijn onmiskenbaar loyale aanwezigheid bij personeelsbijeenkomsten, zijn humor, zijn duwtje in de rug aan de bar en “het vergeten wasbolletje” zijn mij bijgebleven.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *