Die stayerskwaliteiten en de grote inzet en betrokkenheid hebben ervoor gezorgd dat Nettie Engels een stevig stempel heeft kunnen zetten op de manier waarop Provinciale Staten van Groningen functioneren. Ze heeft ons verbeterd. Ze heeft ons effectiever gemaakt. En soms een beetje beschaafd.

Nettie was al lang geen beginner meer toen ze bij ons begon. Ze werd eerst statenondersteuner en later griffier in 2003, in Zuid-Holland. 2003. Het jaar waarin het dualisme werd ingevoerd. Het griffierschap van Nettie is dus zo oud als het dualisme. Met dit verschil dat het dualisme zich nog wel eens moet bewijzen, terwijl Nettie dat al lang had gedaan.

Ik leerde Nettie kennen op een geheime plek in Drenthe. Als belangrijkste adviseur van de vertrouwenscommissie die een nieuwe commissaris moest zoeken. Ze was fris, vriendelijk en verstandig. En ook toen al: enorm ervaren. Met het resultaat van het proces was ik niet ontevreden. Nog steeds niet. Maar de vriendelijke en kordate manier waarop Nettie het proces in goede banen leidde, maakte meteen indruk op me. Volledig in control.

Een aardig instituut, maar een instituut.

Die indruk ging nooit meer weg. Steeds opnieuw als Nettie me pijlsnel souffleerde bij het voorzitten van de Staten. Als ze de rust bewaarde in het presidium en met een verstandig voorstel kwam. Als ze Statenleden die even niet verder met elkaar konden apart nam en moederlijk toesprak.

Het werkte, omdat Nettie het gezag heeft dat past bij haar staat van dienst. En omdat niemand Nettie verdenkt van politieke spelletjes: Nettie is aardig en rechtvaardig in alle richtingen. En ze wordt op handen gedragen.

Vandaag nam ze afscheid. Na dat ze 24 jaar en drie maanden Provinciale Staten had ondersteund. We namen in Provinciale Staten afscheid van een instituut. Een aardig instituut, maar een instituut. Iemand om rekening mee te houden.

Oorlog en vrede

‘Een statengriffier’, schreef Nettie in haar sollicitatiebrief aan de provincie Groningen, ‘adviseert en ondersteunt Provinciale Staten’, ik citeer: ‘bij het vormgeven en uitvoeren van hun agenderende, kaderstellende en controlerende rol’.

Het klinkt als juridische braaftaal. En dat is het ook. Maar het werd meteen menens. Want er was (en is) Nettie veel aan gelegen om Provinciale Staten goed in positie te krijgen. En de Staten hebben in de afgelopen periode mogen rekenen op een niet aflatende inzet voor dat doel. Een goede griffier houdt de democratie bij de les.

Als mensen met elkaar van mening verschillen (en dat doen ze in een Statenzaal regelmatig) dan is er iemand nodig die weet hoe je conflicten beslecht. Hoe het proces moet lopen. Niet inhoudelijk. Maar procedureel. Wie heeft hier nu eigenlijk iets te zeggen? Wanneer? Op welke manier? En wat betekent het als dat niet goed gaat?

Een fijne neus voor brandhaarden kan Nettie niet ontzegd worden!

Ik besef het niet elke dag. Maar het is voor ons allemaal een geruststellende wetenschap dat de regie van Provinciale Staten in handen is van iemand die aan de universiteit van Groningen is afgestudeerd in een relevante tak van wetenschap. De polemologie.

De wetenschap van oorlog en vrede. Die onderzoekt hoe conflicten ontstaan, escaleren of juist worden voorkomen. Nettie studeerde hier in Groningen een jaartje rechten. En toen een jaartje Spaans. Maar uiteindelijk studeerde ze af als polemoloog. Na een stage in Dubrovnik, vlak voor de oorlog in Joegoslavië uitbrak. Een fijne neus voor brandhaarden kan Nettie niet ontzegd worden!

Als je dat weet, luister je toch anders naar de adviezen van de griffier. Iemand die de processen kan lezen. Die verstand heeft van conflicten. Die met wetenschappelijke precisie intervenieert. Die weinig vertrouwen heeft in procedures en protocollen. Die klagende Statenleden vertelt dat ze het toch eerst met elkaar moeten bespreken. Meestal met succes.

Exportartikel

Ik voeg daaraan toe, dat het voor een polemoloog helaas interessante tijden zijn. Nettie heeft de komende tijd meer tijd voor polemologie. En dat is goed nieuws voor de wereld. Het zou volgens mij echt helpen als Nettie haar studie in een wat groter speelveld zou toepassen de komende tijd. En bijvoorbeeld hier en daar een wereldleider eens wat goede adviezen influistert.

Zo denk ik dat de wereld al een stukje beter zou worden als Trump, voordat hij ergens ja of nee tegen zegt, zich af zou vragen in welk kwadrant van de Mondriaancyclus het voorliggende vraagstuk zich bevindt. En hoe het proces er daarna uitziet. Waarom zouden we het beste voor onszelf houden?

Die Mondriaancyclus, bekende kost voor beleidsambtenaren, bestuurders en volksvertegenwoordigers, voerden we op Netties advies in. Het zorgde voor een schilderijtje in alle brieven aan Provinciale Staten. En het bracht ons rust, reinheid en regelmaat.

Het is nooit rustig in de democratie.

Dat met Mondriaan zit zo. Na haar eerste honderd dagen hier viel het Nettie op dat de verhoudingen tussen ambtelijke organisatie, College en Staten erg goed waren. Ze zag enorm veel informatie. Veel brieven die van College naar Staten gingen. Statenleden verzopen erin. En het viel voor niemand mee om in deze grote stapel post aan te geven wat nou precies de rol en de taak van de Staten was.

Ter kennisgeving? Oké. Maar kan het college daarna zeggen: wij hebben u eerder geïnformeerd, u wist ervan, dus nou moet u niet zeuren? En omgekeerd: gaan Statenleden door die vele brieven niet te vaak op de stoel van de Collegeleden zitten?

Om een lang verhaal kort te maken: als je de patronen ziet waardoor conflicten ontstaan, loont het de moeite om in te grijpen. En het is gelukt, met een precisie die collega polemologen zullen bewonderen. Want sinds de Mondriaancyclus zijn die rol- en taakvervagende patronen verminderd. Worden de Staten geïnformeerd? Is dit stuk kaderstellend? Evaluerend? Moeten de Staten een besluit nemen?

Het is nooit rustig in de democratie. Er is altijd wel ergens een conflict. Maar dit is echt een stuk rustiger geworden. Al weet je nooit of het zo blijft. Want het blijft natuurlijk mensenwerk.

De Staten in positie

En juist aan dat laatste, mensenwerk, hecht Nettie zeer. Een Statenlid besteedt het kostbaarste wat hij heeft, tijd, aan een ambt waarin hij of zij het volk vertegenwoordigt. Dan kunnen de onderlinge verhoudingen maar beter zo goed mogelijk zijn. En die onderlinge verhoudingen krijgen een steuntje in de rug als de besluitvorming - de weg naartoe, het proces - glashelder is. Dat was, om Pauline Cornelisse een beetje te mishandelen, 'zeg maar echt haar ding'.

De Staten in positie brengen. Het zijn maar vijf woorden. Maar wat een werk. Zeker als het gaat om een onderwerp waar we het de afgelopen maanden over hebben gehad, de Gemeenschappelijke Regeling van Nij Begun.

De Staten in positie brengen, betekent in dit verband ook de gemeenteraadsleden en waterschappers in positie brengen. Meer algemeen dus: alle volksvertegenwoordigers in Groningen de juist rol in het proces geven, op het juiste moment.

Ze weet als geen ander: het gaat nooit vanzelf.

Daarom werkte ze als griffier ook veel samen, de afgelopen jaren, met de griffies van gemeenten. Zodat raden en Staten op min of meer hetzelfde moment besluiten konden nemen. En we daarmee als regio een duidelijk signaal konden afgeven aan, bijvoorbeeld, ‘Den Haag’. Ze weet als geen ander: het gaat nooit vanzelf.

Beste Nettie, als ik je benadering van al die jaren griffier-zijn samenvat, dan zeg ik: de Staten maximaal in positie. Vanaf deze plek zou ik je willen adviseren om je zelf nu centraal te zetten. Nettie maximaal in positie.

Als dat gebeurt, zullen de mensen die je dierbaar zijn daarvan profiteren. Want je bent onbaatzuchtig en gul. Als het jou goed gaat, gaat het goed met jouw dierbaren, en iedereen in je nabije omgeving. Nettie, het ga je goed.