Ik ben tot de conclusie gekomen dat elke provincie de commissaris krijgt die bij haar past. Mijn collega's zijn heel verschillende personen. Bourgondisch. Welbespraakt. Bedachtzaam. Al dan niet te temmen in een vergadering. Zo verschillend als de twaalf provincies waarin we zijn benoemd. In dat bonte palet vertegenwoordigde Jetta de afgelopen acht jaar de provincie Drenthe.

Voorbestemd

Een effect van een gereformeerde opvoeding kan zijn dat je gaat geloven in predestinatie. Dat alles is voorbestemd. Toeval bestaat niet. Jetta en ik hebben allebei zo’n opvoeding gehad. Maar ik denk niet dat we geloven dat alles is gepland. Toch hebben we reden om daar nog eens over na te denken. Want onze levensloop is zo vol toeval dat je eigenlijk wel moet geloven dat we voor elkaar bestemd zijn. 

Onze geschiedenis gaat terug tot de vorige eeuw. We waren allebei wethouder, Jetta in Den Haag, ik in Groningen. Jetta werd voorzitter van de VNG-commissie welzijn en volksgezondheid. Ik vicevoorzitter. Vele uren zaten we samen aan vergadertafels. Onderhandelen met het rijk. Toen al merkte ik hoe Jetta er onverdroten en met aanstekelijk enthousiasme wilde zijn voor kwetsbare mensen. En hoeveel ze daarin wist te bereiken.

En raad eens wie dat werd? Inderdaad. Jetta!

Als je niet in predestinatie gelooft, is het alsof de duvel ermee speelt. Want sindsdien komen we elkaar steeds weer tegen. Ik werd voorzitter van het CNV. En wie werd staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid? Inderdaad: Jetta Klijnsma. Ik verhuisde naar Divosa, de vereniging van directeuren van sociale diensten. En raad eens wie daarna de vaste spreker werd op al onze congressen? Omdat ze opnieuw ‘onze’ staatssecretaris werd? Ook daar ging ze door roeien en ruiten voor bestaanszekerheid en werk voor mensen die dat niet op eigen kracht redden. Onder andere met de Banenafspraak en de Participatiewet. Vastberaden, charmant en dwars door tegenwind heen. We werkten prachtig samen en namen definitief afscheid, dachten we, in 2016. Ik vertrok om commissaris van de Koning te worden, helemaal in Groningen. Einde verhaal, zou je denken.

Buurvrouw

Maar eind 2017 gebeurde het onvermijdelijke. Drenthe zocht een nieuwe commissaris. En ik had het natuurlijk kunnen weten... Inderdaad. Jetta Klijnsma uut Hoogeveen. Die uitgroeide tot een dierbare buurvrouw. Opnieuw werkten we intensief samen. Acht jaar, waarin Jetta zich onverzettelijk en met visie inzette voor de provincie waar ze is geboren en getogen. Ze was een herkenbare en betrokken commissaris van de Koning voor alle Drenten. Ze liet zich zien in dorpen, steden en buurtschappen. Ze luisterde. En ze bracht ingewikkelde thema’s terug tot de kern: wat betekent het voor mensen? Jetta maakte dat ook fysiek zichtbaar, achter haar rollator: als het de moeite waard is, mag het ook best moeilijk zijn. Strijd kosten.

Opkomen voor mensen, dat deed Jetta ook op misschien wel het meest beladen dossier van deze tijd: de opvang van asielzoekers. Een dossier waarin het inmiddels een treurige praktijk is om bestuurders te bedreigen. Bedreigen omdat ze simpelweg hun werk doen. Hier was Jetta glashelder en moedig. Ze stond pal voor asielzoekers, voor alle inwoners én voor hun gemeentebestuurders die te maken krijgen met intimidatie en geweld. Bij het uitvoeren van wetten, waarbij ze op z'n zachtst gezegd weinig steun krijgen van de verantwoordelijke ministers. 

Ze drong er onvermoeibaar op aan dat de Spreidingswet er móést komen, gewoon om eerlijk te delen, en dat het kabinet er geen twijfel over mag laten bestaan dat het de wet uitvoert. Vorige week nog, sprak Jetta de Minister-President aan op de noodzaak regie te voeren. Niet alleen met warme woorden. Maar door daadwerkelijk mogelijk te maken dat bestuurders gewoon hun werk kunnen doen. En daarmee op te komen voor beschaving.

Beschaving

Beschaving voor mensen die vaak afgrijselijke dingen hebben meegemaakt en hier komen schuilen. Beschaving, voor de inwoners van Ter Apel, dat te klein is om in zijn eentje de problemen van een heel land te dragen. Aan de nationale regietafel toonde Jetta zich ook hun trouwe buurvrouw. En daarmee een moreel kompas in een politieke storm.

Jetta is van de samenwerking. In de kring van de cdK's. In verenigd Noord-Nederland. Een ambtsvoorganger van Jetta citeerde ooit Bismarck, die zei dat je van wetten en worsten niet moet willen weten hoe ze gemaakt worden. En dat, zei hij, geldt ook voor de Noordelijke samenwerking. Maar die is er wel. En Jetta kende de kracht van het noorden, die ligt in een gezamenlijk - in haar woorden - ‘tijgeren’ naar Den Haag en Brussel. Jetta was de motor achter noordelijke samenwerking. Geholpen door haar indrukwekkende netwerk in Den Haag.

maar twee kalenderjaren waarin Jetta en ik niet intensief samenwerkten

Ze haalde de ene Haagse prominent na de andere naar Drenthe. Wie dat ver vond, moest van haar 'z’n mond spoelen'. Ze kwamen allemaal. Jetta vergaderde, belde, organiseerde etentjes. Ze was met haar charme van onschatbare waarde voor Drenthe én voor heel Noord-Nederland. Of het nu ging om spoorlijnen, de leefbaarheid in de Veenkoloniën of de arbeidsmarkt: Jetta gaf richting en bleef betrokken. 

En we werkten dus al die tijd wéér intensief samen. Ik ben er even voor gaan zitten en deed een bijzondere ontdekking. Sinds de eeuwwisseling waren er - met al die verschillende dingen die we deden - maar twee kalenderjaren waarin Jetta en ik niet intensief samenwerkten.

• ‘Eendracht in Noorden is nu groter dan ooit tevoren’, op rtvnoord.nl
• Toer de Loes met Jetta Klijnsma: 'Mensen die zeggen dat Drenthe zo waanzinnig ver weg is, moeten hun mond gaan spoelen', op rtvdrenthe.nl

Lieve Jetta,

Of het nou voorbestemd was of niet, Drenthe kreeg met jou de commissaris die de provincie verdiende. Jouw krachtige, verbindende stem zal nog lang naklinken. Je kwam op voor jouw provincie, onze regio en ons land. Met alles wat je in je hebt. 

En dat is nogal veel. Onverbeterlijke opgewektheid. Noordelijke nuchterheid. Vriendelijkheid en humor. Je onnavolgbare taal, vol droedels, druiven, dreutels en druiloren. (En dan heb ik alleen nog maar de 'd' van je woordenboek). Ook de 'd' van dapperheid en doorzettingsvermogen. Het meisje dat nooit zou kunnen lopen, werd een inspiratie voor anderen om het beste uit zichzelf te halen. Door het voor te leven. Door warm te zijn en hard tegelijk. En door mensen kansen te bieden.

droedels, druiven, dreutels en druiloren

Vorige week namen we in de Kring van commissarissen al afscheid van je. We moeten verder zonder een van onze kleurrijkste collega’s. Het zal ook raar zijn om je niet meer tegen te komen in onze noordelijke overleggen. Maar wees gerust: ik houd je vervolgstappen nauwlettend in de gaten. Zodat ik die van mij daar gewoon weer op kan afstemmen… Nieuw noaberschap, het is natuurlijk slechts een kwestie van tijd!

Dank voor wat je hebt betekend voor Drenthe, voor Noord-Nederland en voor héél Nederland, Jetta. Het was groots. Het ga je goed, samen met Ard en iedereen die je lief is! En graag weer tot gauw!