Ik was eigenlijk een beetje verbaasd, toen ik vanmiddag hierheen fietste. Naar de Stefanuskerk in Noorddijk. Vlakbij het Bevrijdingsbos. Omdat ik me ineens realiseerde: het is opeens zo maar voorbij, de periode waarin wij 80 jaar bevrijding vierden. Dat deden we op allerlei manieren. Op allerlei plekken. Met veel verschillende invalshoeken. Ook hier.

We eerden niet alleen mensen die in de Tweede Wereldoorlog het grootste offer brachten, hun leven. We luisterden niet alleen naar verhalen, bij plekken waar verschrikkelijk hard gevochten is. We stonden niet alleen stil bij de Jodenvervolging, bij de vernietiging van zo onvoorstelbaar veel mensen, op een industriële schaal.

Maar we dachten ook na wat vandaag de dag de betekenis is van wat mensen tegen elkaar zeiden toen de oorlog was afgelopen: "Dit nooit meer."

Nog eens 80 jaar

Het is een vraag, die we elke keer weer moeten beantwoorden: Hoe kunnen wij handelen - wat moeten wij doen - om vandaag de dag te leven naar die drie woorden? Dit nooit meer. Ik hoor er zowel moed als wanhoop in. Dreiging en durf. 

Een jaar lang stonden we stil bij 80 jaar bevrijding. En we spraken de hoop uit dat niet alleen wij allemaal 'van na de oorlog' zijn en blijven, maar dat dat ook voor onze kinderen en kleinkinderen mag gelden. Nog eens 80 jaar vrijheid. 

In de echte wereld, maar ook met trollen en AI.

Het voelt eerlijk gezegd als een uitdaging. In dit jaar verhoogde Europa de budgetten voor Defensie tot ongekende hoogte. Om weerbaar te zijn in wat we in Nederland een 'hybride oorlog' zijn gaan noemen. Een oorlog die op korte afstand van ons gepaard gaat met honderdduizenden doden. En weer honderden drones vannacht, die in Oekraïne ellende aanrichtten.

Het was ook een jaar waarin Russische piloten de luchtruimen van landen om ons heen schenden. Steeds vaker. Een jaar ook, waarin onbekende drones onze luchthavens in gevaar brengen. Een jaar waarin Amerika voortaan een Ministerie van Oorlog heeft.

Vereende krachten

Een jaar ook waarin er bijna overal, ook in ons land, mensen zijn die de pijlers van onze rechtsstaat, onder onze democratie, onophoudend omver proberen te duwen. In de echte wereld, maar ook met trollen en AI. 

Dit nooit meer. Laten we die drie woorden opvatten als een opdracht. Een opdracht die we met vereende krachten uitvoeren, hoe groot onze onderlinge verschillen soms ook zijn.

Laten deze drie woorden aanleiding zijn om die verschillen niet altijd maar weer in de schijnwerpers te zetten. Laten we onze lampen juist richten op wat ons bindt. Op wat waardevol is. Omdat we weten wat we verliezen als we dat loslaten. Laten we elkaar vasthouden. Elke keer weer.